Toelichting dashboard Basisvaardighedeninzicht.nl

In oktober 2025 is het Dashboard Basisvaardighedeninzicht.nl geüpdatet. De nieuwe cijfers verschillen sterk met die in het vorige dashboard. Dit leidt tot reacties en vragen. Deze gaan twee kanten op: het percentage is op gemeenteniveau veel lager waardoor het probleem ‘opgelost’ lijkt te zijn of het is zoveel hoger dat het vragen oproept waarom de aanpak geen effect lijkt te hebben.  

We horen dat mensen voornamelijk niet op de hoogte zijn van de verschillen tussen de update en de vorige meting en hoe deze verklaard kunnen worden. Daarom hieronder een toelichting om mensen die zich bij ons melden met vragen goed te kunnen voorzien van informatie. 

Situatie nieuw dashboard

De belangrijkste conclusie en tip op dit moment: vergelijk de cijfers uit het nieuwe dashboard niet met eerdere cijfers. Hier zijn verschillende redenen voor:  

  • Er is een extra doelgroep toegevoegd aan de onderzoeksdoelgroep: ouderen van 66 - 75 jaar. Dit is een groep met statistisch gezien vaak lagere basisvaardigheden.
  • Er zijn cijfers over gecijferdheid toegevoegd, waardoor de percentages ook stijgen. In plaats van laaggeletterd betekent het percentage nu ‘laaggeletterd en/of laaggecijferd’.
  • Het is in het nieuwe dashboard niet mogelijk om de cijfers over laaggeletterdheid en laaggecijferdheid uit te splitsen, omdat de resultaten dan niet meer representatief zijn. Dit heeft ook te maken met de andere onderzoeksopzet.
  • Er wordt een andere uitsplitsing gemaakt van NT1 en NT2. Eerder werd er met drie segmentaties gewerkt en nu nog maar met twee. Ook dit geeft andere resultaten. Een nadere toelichting is terug te vinden in de FAQ van het dashboard.
  • Het oude dashboard gebruikte de kleine Enquête Beroepsbevolking waarbij gemeenten moesten worden samengevoegd. Het nieuwe dashboard gebruikt het veel grotere bevolkingsregister, waarbij elke gemeente apart wordt geschat.
  • De cijfers op gemeenteniveau zijn soms gebaseerd op een klein aantal waarnemingen, zeker bij kleinere gemeenten. Op basis van CBS-informatie uit vergelijkbare gemeenten die samenhangt met taal- en rekenvaardigheden, kunnen hier toch schattingen van de cijfers worden weergegeven. Het CBS heeft deze schattingen als betrouwbaar beoordeeld. Het blijven echter schattingen. Daardoor kan het ook zijn dat het percentage lager is dan in het vorige dashboard. 

Digitale vaardigheden

Het is ook goed om je te realiseren dat digitale vaardigheden niet meegenomen worden in het nieuwe dashboard. Basisvaardighedeninzicht.nl omvat dus niet alle kernbasisvaardigheden, maar komt dichter bij de werkelijke cijfers op het gebied van basisvaardigheden dan wanneer enkel op laaggeletterdheid zou worden gefocust.  

De belangrijkste reden dat digitale vaardigheden niet worden meegenomen in het nieuwe dashboard, is dat de dataverzameling binnen het PIAAC-onderzoek voor digitale vaardigheden niet vergelijkbaar is met die voor laaggeletterdheid en laaggecijferdheid.

Aanvullend op het nieuwe dashboard, is het goed om ook zicht te hebben op de meest recente cijfers als het gaat om digitale vaardigheden. Hieronder een overzicht: 

  • 83% van de Nederlanders tussen de 16 en 75 jaar heeft tenminste digitale basisvaardigheden (Bron: CBS/Eurostat, 2024). Daarmee is Nederland EU-koploper. Hier staat tegenover dat digitalisering in Nederland relatief vergevorderd is. De gevolgen van het hebben van onvoldoende digitale vaardigheden zijn hierdoor groter.
  • De groepen die op digitaal vlak achterblijven zijn: 75-plussers (86%), laagopgeleiden (95%) en mensen met lagere inkomens (95%) (Bron: Universiteit Twente, 2023).
  • Het percentage Nederlanders met meer dan digitale basisvaardigheden onder 25- tot 45-jarigen is ruim twee keer zo hoog als onder 65- tot 75-jarigen, en vier keer zo hoog als onder 75-plussers.
  • Van mensen met een hbo- of universitaire opleiding heeft 70% digitale vaardigheden boven het basisniveau. Dit aandeel is ruim twee keer zo groot als onder mensen met ten hoogste een vmbo-diploma (29%).
  • Het aandeel mannen met meer dan digitale basisvaardigheden bedraagt 53%, tegen 47% onder de vrouwen.
  • 3 tot 4 miljoen Nederlanders hebben ontoereikende digitale vaardigheden om goed te communiceren met de overheid (Bron: Vereniging van Nederlandse Gemeenten, 2021).
  • 98% van de Nederlanders heeft toegang tot het internet; 95% gebruikt het dagelijks (Bron: Trendrapport digitale inclusie, 2022). 

FAQ & tips 

Er is een FAQ beschikbaar met veel gestelde vragen en antwoorden. Hierin wordt ook benadrukt dat het dashboard niet te vergelijken is met de vorige situatie. Een belangrijke tip is dan ook om de cijfers vooral ter inspiratie te gebruiken en niet als fundament voor (beleids)keuzes.  

Een eenvoudig voorbeeld 

In een groep van 10 personen zijn er 2 laaggeletterd, 2 laaggecijferd en 1 iemand is zowel laaggeletterd als laaggecijferd. In het oude dashboard zou het percentage 30% zijn, waarbij het gaat om enkel de laaggeletterden. In het nieuwe dashboard stijgt dit percentage naar 50% (5 op de 10 mensen). Dit voorbeeld laat duidelijk zien waarom de percentages nu hoger liggen en niet te vergelijken zijn.  

Let wel, dit is een extreem en fictief voorbeeld. In de realiteit is er namelijk een zeer sterke samenhang tussen geletterdheid en gecijferdheid.