24 oktober 2017

(Vitale) senioren, kansen voor bibliotheken

Op 24 oktober organiseerde Cubiss de inspiratiebijeenkomst 'Ouderen, de nieuwe doelgroep?'. Het doel van deze bijeenkomst was kennisuitwisseling over wat bibliotheken organiseren voor de doelgroep senioren.

De Nederlandse bevolking wordt steeds ouder. Waren er in 2000 'nog 'slechts' 2,15 miljoen 65-plusser, naar verwachting zullen dat er in 2050 maar liefst 4,25 miljoen zijn. En de ouderen van nu zijn een stuk welvarender, gezonder en leven langer dan de ouderen van vorige generaties. Vandaar de tip van Marjo Frenk tijdens haar introductie: "Richt je op de ouderen, maar ga niet uit van oud en stoffig. Ga op zoek naar de daadwerkelijke behoefte en sluit daar bij aan!"

Andrea Driesse geeft aan welke initiatieven ze is tegengekomen bij een rondvraag in bibliotheekland. Ze noemt bijvoorbeeld een breiclub, leesclubs, de Nationale Voorleeslunch, bijeenkomsten gerelateerd aan digivaardigheden en geschiedenisclubs. Een opvallend en inspirerend initiatief zijn festivals voor ouderen die op verschillende plaatsen in het land hebben plaatsgevonden (lees hier meer over de achtergrond en hier meer over het programma). Andrea nodigt de aanwezigen uit om dit lijstje vooral samen aan te vullen tijdens de rest van de sessie. Bekijk hier de presentatie.

Vervolgens werd kennis uitgewisseld over twee specifieke onderwerpen, namelijk vitale ouderen en dementie.

Vitale ouderen

Het thema vitale ouderen werd afgetrapt door Nienke Oldenhuis (lees/mediacoach educatie volwassenen bij bibliotheek Veluwezoom). Bekijk hier haar presentatie. In het beleid van deze bibliotheek is opgenomen dat zij zich, naast taal- en digivaardigheden, richten op de persoonlijke ontwikkeling van 65-plussers. In haar presentatie lichtte Nienke een tweetal projecten toe, namelijk Kunst Voor Elkaar en Tijd voor Verzilveren. Beide projecten zijn volledig extern gefinancierd.

  • Kunst Voor Elkaar (ontstaan vanuit Lang Leve Kunst) draait om creatieve kunstbeleving voor ouderen. De bibliotheek verzorgt samen met vakdocenten en partners 'train de trainer-bijeenkomsten' waarin vrijwilligers worden opgeleid om groepen ouderen te begeleiden. Hoewel het initiatief van de training uitgaat van de bibliotheek is het doel niet de vrijwilligers allemaal in de bibliotheek een plek te geven. Vrijwilligers maken kennis met verschillende partners en kiezen zelf een plek waar zij graag aan de slag willen gaan met de ouderen. Zolang het doel (ouderen kunst laten beleven door te doen) maar wordt bereikt.
  • Bij Tijd voor Verzilveren vraagt de bibliotheek de doelgroep zelf om met ideeën te komen, waar de bibliotheek vervolgens mee aan de slag gaat. Er is veel animo om mee te denken, maar Nienke geeft aan dat het proces wel voor uitdagingen zorgt omdat de ideeën erg uiteen lopen en het moeilijk blijkt om keuzes te maken waar iedereen achter staat. Eén van de uitkomsten van Tijd voor Verzilveren is dat er studiekringen georganiseerd worden (in samenwerking met het landelijke platform Studiekringen50plus, zie ook www.studiekringen50plus.nl). Deze studiekringen zijn zelfsturend en bestaan uit 10 tot 15 personen. De bibliotheek is betrokken bij de oprichting en faciliteert de bijeenkomsten.

Nienke tipt ook nog Het Raadhuis in Velp, omdat zij erg leuke en succesvolle activiteiten organiseren.

Tijdens de groepsdiscussies komen onder andere de volgende voorbeelden naar voren:

  • Film- en lunchbijeenkomsten (Bijvoorbeeld De filmcyclus van Biblioplus) waarbij maandelijks op vrijdagochtend een film vertoond wordt, waarna onder leiding van gespreksleiders in groepen van 20 a 25 mensen wordt nagepraat over de film. Deze filmcyclus wordt nu voor het zevende seizoen georganiseerd, en trekt per editie 80 tot 90 bezoekers. Er is een werkgroep van vrijwilligers, vanuit de bibliotheek is weinig ondersteuning nodig.
  • Ont-moet mij dag; de aftrap van een project  van Theek5 en partners, met als doel kwetsbare ouderen te helpen om beter in hun vel te zitten. Op de ont-moet mij dag werd het format van Over de streep ingezet om de ouderen te laten inzien dat ze niet alleen zijn.  Lees meer over deze dag in het het artikel 'Alleen is ook maar alleen' op pagina 8/9 van Weekblad 't Carillon). 
  • Salon Bibliotheek (bibliotheek Breda) waarbij vitale ouderen bijeenkomsten organiseren voor kwetsbare ouderen.
  • Een luistercafé waarbij een lokale artiest vertelt over een poplegende en zijn of haar muziek speelt. (bibliotheek Veghel, locatie Noordkade) Een medewerker van de bibliotheek interviewt de artiest.
  • Een thema waar veel interesse voor is bij (aankomende) ouderen is 'met pensioen gaan'. Bibliotheek Veldhoven organiseerde een avond met korte presentaties en daarna een informatie markt ('hoera ik ga met pensioen'). Dit was een eenmalige activiteit, maar vanwege het succes wordt overwogen er een cyclus van te maken. In Oss werden onder de noemer Met pensioen, wat nu? al 4 bijeenkomsten georganiseerd.
  • NOBB organiseert Zomerse ontmoetingen. Deze bijeenkomsten vinden in de zomer plaats, wanneer veel ouderen vaker alleen thuis zijn doordat familieleden op vakantie zijn en cursussen stil liggen.
  • Bij Bibliotheek Madeleine wordt 25 november een pubquiz voor senioren georganiseerd.

Uit het gesprek bleek dat veel bibliotheken worstelen met de vraag: Wat doe je wel en wat doe je niet? Je bent immers geen buurthuis én je moet wel naar je subsidiegevers kunnen verantwoorden wat je doet. Waar ligt de grens? Hier is natuurlijk geen eenduidig antwoord op, maar men moedigt elkaar wel aan om vooral in het diepe te springen en activiteiten uit te proberen.

Ook de financiering is een terugkerend onderwerp van gesprek. Er zijn veel subsidies beschikbaar, maar hoe vind je als bibliotheek je weg en vooral: Waar haal je de tijd vandaan? Een aantal bibliotheken krijgt hiervoor hulp van externen, maar ook Cubiss kan hier bij ondersteunen.

Een fit, actief brein draagt bij aan een gezonde oude dag.

 

Dementie

Het aantal dementerende ouderen neemt snel toe. Hoe speel je daar als bibliotheek op in? Yolanda van Leest (kwartiermaker bij Bibliotheek Midden-Brabant, locatie Goirle) vertelt over de activiteiten die de bibliotheek in Goirle onderneemt. Allereerst zijn ze onderdeel van de lokale werkgroep en stuurgroep Dementie vriendelijke gemeenschap. De bibliotheek pakt vooral een rol als het gaat om bewustwording creeëren en het delen van kennis. De bibliotheek is hiervoor een goede plek gebleken; onafhankelijk en laagdrempelig. Yolanda benoemde onder andere de volgende concrete activiteiten en tips:

  • De Nationale Voorleeslunch heeft Yolanda in Goirle omgedoopt tot Nationale Voorleeskoffie. Leerlingen uit groep 7 zijn op bezoek geweest bij een afdeling voor ouderen met dementie. (Lees meer in het Goirles belang, artikel Kinderboekenweek op pagina 1)
  • Wat betreft de Dementheek (waar bijna alle aanwezigen al ervaringen mee hadden) was de belangrijkste tip: betrek lokale partijen bij de inrichting en zorg daarmee voor gedeeld eigenaarschap. Daarnaast wordt benadrukt dat de materialen zoals bijvoorbeeld de herinneringskoffers telkens opnieuw onder de aandacht gebracht moeten worden.
  • Erg succesvol was de thema-avond 'Bibliotheek university meets Dutch design. Het zilverbrein'. Een viertal disciplines (kunst, theater, wetenschap en een persoonlijk verhaal) belichtten hierbij elk het onderwerp dementie vanuit hun eigen invalshoek.
  • Eén keer per jaar verzorgen de werk- en stuurgroep Dementie vriendelijke gemeenschap een bijeenkomst voor alle geinteresseerden onder de noemer 'Hoe staan we er voor?'. Tijdens deze bijeenkomst wordt de gemeenschap bijgepraat over de ontwikkelen en is voor alle betrokkenen weer scherp wie waar mee bezig is.

Thema's die tijdens de groepsdiscussie worden benoemd als onderwerpen waar veel animo voor is:

  • Dementie en euthenasie
  • Dementie en bewindvoering

Overige succesvolle activiteiten en tips:

  • Jong en oud door heden en verleden (bibliotheek de Kempen). Een groep 6 wordt gekoppeld aan een groep ouderen met beginnende dementie. Ze gaan twee keer op bezoek. Eerst een keer met een herinneringskoffer, daarna gaan ze samen met een kunstenaar langs en gaan ze een herinneringscollage maken.
  • In Bibliotheek Veghel is het nieuwscafé een groot succes. Eén keer per maand komen (met name) hoogopgeleide dementerenden samen om onder leiding van een vrijwillige begeleider het nieuws van de dag te bespreken.
  • Samenwerken met Alzheimer Nederland wordt door verschillende bibliotheken als erg positief ervaren. Wel is de ervaring dat de promotie niet enkel aan Alzheimer Nederland overgelaten moet worden.
  • Ontwikkel een Eerst Hulp Bij Dementie-koffer voor familieleden
  • www.prosenior.nl wordt getipt als website met veel goede materialen om de dementheek mee in te richten.

Als bieb aan de slag met dementie. Belangrijke taak: meer begrip en steun voor mantelzorgers creëeren.

Bibliotheek Madeleine, samenwerking tussen Biblioplus en Zorggroep Pantein

De bijeenkomst wordt afgesloten door Wilma Lems en Maria Cornelissen (beide van BiblioPlus) en Jeanette Langen (coördinator informele zorg, Pantein). Zij vertelden over de succesvolle samenwerking tussen BiblioPlus en Pantein, dat op 25 april 2017 resulteerde in de opening van Bibliotheek Madeleine in één van de zorgcentra van Pantein in Boxmeer. In deze publicatie staat uitgebreid beschreven hoe deze pilot tot stand is gekomen. Heb je vragen of wil je nader van gedachten wisselen over dit onderwerp? Neem dan contact op met Marjo Frenk via m.frenk@cubiss.nl.

Meer weten?
Neem contact op met:

Ontvang deze download

Wil je deze download ontvangen, laat dan hieronder je gegevens achter.