Blog
#1: Limburg voor democratie
Van Dave Stijnen
Op 15 september wordt de Internationale Dag van de Democratie gevierd. Een dag die in de bibliotheeksector niet onopgemerkt voorbij zal gaan. In het bibliotheekconvenant is immers de ambitie uitgesproken dat de Nederlandse openbare bibliotheken bijdragen aan het versterken van democratie en burgerschap. Een mooie ambitie die binnen de sector gevoeld en doorleefd wordt. Maar met alleen de ambitie ben je er niet. Vervolgens komt de vraag hoe we dit dan gaan doen. En daarop zijn meerdere antwoorden mogelijk, in allerlei gradaties en vormen.
De Democratische Code
In 2024 werd, voor en door het bibliotheeknetwerk, de Democratische Code ontwikkeld, een initiatief van Probiblio, BiSC, KB en stichting Voor Democratie. Deze code, vergelijkbaar met een journalistieke code, beschrijft de waarden en uitgangspunten waar we als bibliotheek voor staan voortbouwend op de publieke waarden uit de Wsob. Het is daarnaast een instrument dat kan worden ingezet bij de positionering van individuele bibliotheekorganisaties op het brede thema democratie en burgerschap. Vanuit Cubiss en BiSC hebben we de Democratische Code een prominente plek gegeven tijdens het in 2025 georganiseerde symposium Burgerschap en Democratie in een digitaliserende wereld. Tegelijkertijd hebben we vanuit Cubiss Limburg, samen met de Vereniging van Limburgse Bibliotheken (VLB), een vijftal speerpunten gedefinieerd voor de gezamenlijke ontwikkeling van het Limburgse bibliotheeknetwerk in de nabije toekomst. Het thema democratie en burgerschap is daar één van.
Een relevant thema
In het kader van dit speerpunt hebben we een vertoning van de documentaire The Librarians georganiseerd. Hierbij waren veel Limburgse bibliotheekprofessionals vanuit verschillende functies en rollen aanwezig. In de documentaire, die inmiddels een brede bekendheid in de sector geniet, is te zien hoe bibliothecarissen in de Verenigde Staten geconfronteerd worden met politieke inmenging, opgelegde censuur, intimidatie en pogingen om de vrije toegang tot informatie te beperken. Het kostte weinig moeite om het nagesprek op gang te krijgen vanwege de grote indruk die de documentaire op de aanwezigen achterliet. In dit nagesprek kwamen allerlei inzichten aan bod, maar de grote gemene deler was het gevoel dat we in gezamenlijkheid, als Limburgs bibliotheeknetwerk, verder moesten verdiepen in dit brede thema en dat de Democratische Code daarvoor een goed instrument zou zijn.
Van ambitie naar praktijk
Vanuit deze behoefte hebben we samen met Bram Eidhof (stichting Voor Democratie) een Leer-actienetwerk opgericht waarin Limburgse bibliotheken met hun positionering op het gebied van democratie en burgerschap aan de slag gaan. Ieder vanuit een eigen invalshoek en vertrekpunt, maar gebruikmakend van elkaars inzichten en ervaringen. Met de Democratische Code als ondersteunende leidraad. De intakegesprekken zijn net afgerond en leveren interessante ontwikkelvragen op. Van “Hoe kunnen we laagdrempelig beginnen met het aanbieden van programmering op het brede thema democratie en burgerschap?” tot “Hoe kunnen we alles wat we al doen op dit thema duurzaam verankeren binnen het beleid van de bibliotheek zodat het loskomt van individuele overtuigingen en inzet?” Van behoefte aan een afwegingskader om bewuste keuzes met betrekking tot programmering te maken tot behoefte aan een afwegingskader om tot waardegedreven keuzes te komen met betrekking tot technologie die de bibliotheek zelf gebruikt. Want als je lezingen organiseert die bezoekers aanzetten tot een kritische houding ten opzichte van gebruikte technologieën en platformen, moet je daar intern natuurlijk ook bewust mee omgaan. De vragen zijn veelal verschillend van aard, maar hebben één ding gemeen: er is geen pasklaar antwoord beschikbaar.
"Wanneer houdt een huisregel op en wanneer begint de Democratische Code?"
Chris Prevoo - Programmamaker Centre Ceramique
Verbinden wat samen sterker is
In de komende maanden gaan we binnen het leer-actienetwerk werken aan concrete resultaten die (delen van) de ontwikkelvragen gaan beantwoorden. Vanuit Cubiss Limburg faciliteren en ondersteunen we het netwerk samen met Bram Eidhof waarbij we als POI zullen bijdragen aan overdraagbaarheid en schaalbaarheid van de resultaten. En daar is behoefte aan, want de deelnemende bibliotheken hebben al aangegeven geïnteresseerd te zijn in elkaars ontwikkelvragen en resultaatrichtingen. Te meer omdat de achterliggende uitdagingen voor iedereen herkenbaar en voelbaar zijn. En waarom zou je deze uitdagingen alleen aangaan als je ook gebruik kunt maken van door collega’s opgedane inzichten en ontwikkelde oplossingen?
In de week van de Internationale Dag van de Democratie organiseren we de gezamenlijke aftrap van het Leer-actienetwerk de Democratische Code. Er was initieel plek voor vier à vijf Limburgse bibliotheken, maar dit zijn er inmiddels zes geworden. Dit geeft aan dat er behoefte is om nog meer met democratie en burgerschap aan de slag te gaan. De ene keer vanuit een beleidsvraag, de andere keer vanuit een concrete team-behoefte en soms (maar gelukkig niet altijd) vanuit een 'buikpijn'-casus op de werkvloer. De energie is hoog, het belang is groot en de plek is goed. Want ook de Provincie Limburg heeft het versterken van de democratie hoog op de prioriteitenlijst staan middels het onlangs gepubliceerde manifest Limburg trekt een streep. En daar werken de Limburgse bibliotheken graag aan mee!